الإثنين 19 نوفمبر 2018 - دوشنبه 28 آبان 1397  | English
کمينه
دکتر بهلول علیجانی

شرح مختصری از زندگی نامه دکتر بهلول علیجانی

  دکتر بهلول علیجانی در دوم شهریور ماه 1325 خورشیدی در روستای چهرگان، از توابع شهرستان شبستر و در خانواده ای کشاورز به دنیا آمد. او فرزند اول خانواده بود و به همراه چهار خواهر و یک برادر به نام ابوالفضل، خانواده ای صمیمی را تشکیل می دادند، اما ابوالفضل در حالی که بیش از هجده بهار از عمرش نمی گذشت، در سال 1365 در کسوت بسیجی در جنگ عراق علیه ایران شرکت کرد و در عملیات کربلای پنج به شهادت رسید.

   استاد علیجانی دوران دبستان را در زادگاه خود روستای چهرگان گذراند و برای ادامه تحصیل در دبیرستان، به بخش طسوج رفت. فاصله شش کیلومتری چهرگان تا طسوج را هر روز به اتفاق سایر همکلاسی هایش پیاده رفت و آمد می کرد تا این که دیپلم طبیعی خود را با رتبه اول در سال 1345 دریافت نمود، اما به جهت فقر مالی خانواده نتوانست در دانشگاه شرکت کند و مهرماه همان سال با عنوان سپاه دانش، خدمت سربازی راشروع کرد. ایشان در دوره سربازی به عنوان سپاهی نمونه انتخاب و لوح سپاس دریافت کرد و بعد از اتمام خدمت سربازی در سال 1347، به عنوان آموزگار در فیروزکوه استخدام گردید.

   در مهر  1348 در رشته جغرافیای طبیعی دانشسرای عالی قبول شد و در سال 1351 با دختر عموی خود به نام رباب ازدواج  کرد. آنها زندگی مشترک را با ناچیزترین امکانات معمول با اجاره یک اطاق در فیروزکوه آغاز نمودند. 

   دکتر علیجانی تا سال 1355 در دبیرستان های فیروزکوه مشغول تدریس علوم طبیعی بود و در خرداد 1355، پس از پذیرش در آزمون اعزام دانشگاه تربیت معلم به آمریکا رفت و سرانجام پس از پنج سال تحصیل با دریافت دکترا در رشته جغرافیا، گرایش اقلیم شناسی، به ایران بازگشت.

بردباری و شکیبایی دکتر علیجانی در زندگیشان ستودنی است. ایشان در زمان تحصیل در آمریکا سختی های بسیاری را متحمل گردید و همزمان با تحصیل، به کار نیز مشغول بود. اگر چه به جهت داشتن معدل بالا، به عنوان دستیار مشغول شده و علاوه بر دریافت مبالغی به صورت ماهانه، از تخفیف شهریه  هم برخوردار گردیدند.

  بازگشت ایشان به ایران همزمان با رخدادهای انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی بود و به جهت تعطیلی دانشگاه ها، در دبیرستانهای فیروزکوه مشغول تدریس گردید. با باز گشایی دانشگاه ها در سال 1362، در دانشسرای عالی یزد با مرتبه استادیاری تدریس را آغاز و علاوه بر مسئولیت اداری، به فعالیت های پژوهشی نیز مشغول بود. در این زمان، دو کتاب مهم و پربار، یعنی مبانی آب و هواشناسی و در آمدی بر روشهای میدانی جغرافیا را به نگارش درآورده و مقالات و نوشتارهای بسیاری هم در مجلات علمی- پژوهشی از ایشان چاپ گردید. 

  از سال 1362 با سازمان هواشناسی تهران و از سال 1364 با دانشگاه تربیت مدرس تهران همکاری نمود و در سال  1369 به دانشگاه تربیت معلم تهران(خوارزمی کنونی) منتقل گردید. در این زمان، استاد به رغم مشغله های بسیار اداری و خانوادگی، کار پژوهش را رها نکرده و چندین مقاله و کتاب منتشر نمودند که این توفیقات را مرهون همراهی و همیاری همسر گرامی اش رباب علیجانی می دانند. تا سال 1384 عهده دار مدیریت گروه جغرافیای دانشگاه خوارزمی و در این سال جهت استفاده از فرصت مطالعاتی به کشور انگلستان عزیمت نمودند. از سال 1385 نیزپیگیری و مسئولیت مدیریت قطب علمی تحلیل فضایی مخاطرات محیطی بر عهده ایشان گذاشته شده است.

خانواده استاد

نخستین فرزند ایشان به نام وجیهه با دارا بودن مدرک کارشناسی زیست شناسی از دانشگاه تربیت معلم، به عنوان دبیر شهرستان شهریار مشغول فعالیت است و دومین فرزند دکتر بهلول علیجانی پسرش به نام طاها (طه) در مقطع کارشناسی ارشد کامپیوتر در حال تحصیل می باشند. سومین فرزند ایشان نیز به نام سعیده مقطع کارشناسی ارشد طراحی شهری را به اتمام رسانده است.

    6- آرا و عقاید(به قلم استاد)

   هنگامی که از آمریکا برگشتم، جغرافیای ایران و گرایش اقلیم شناسی جایگاه واقعی خود را نداشتند. از این رو، همراه با سایر اساتید جغرافیا تلاش شد تا علم جغرافیا از جایگاه والایی برخوردار شود و فکر می کنم سهم من در این اعتلا به شر ح زیر باشد:

   در اقلیم شناسی، گرایش اقلیم شناسی سینوپتیک را پایه گذاری نمودم و با انتشار کتاب «مبانی آب و هوا شناسی»، علم آب و هواشناسی تولدی دیگر یافت. در حال حاضر نیز دانش آموختگان اقلیم شناسی از جایگاه مناسب تری در بازار کار و جامعه دانشگاهی برخوردارند.

   در جغرافیا به دو مساله ایمان دارم:

    1- جغرافیا باید به نگرش کمی اهمیت بیشتری بدهد. برای اینکه فقط از این طریق می توان داده های فراوان جغرافیا را تنظیم و مرتب کرده و در اختیار محقق قرار داد. در این جهت تلاش بسیار کرده ام و اکنون خوشحال هستم  که جغرافیای ایران، در این مسیر گام  بر می دارد. دانش آموختگان جدید جغرافیا بیشتر به نگرش کمی و استفاده از روش های آماری معتقد هستند و در عمل نیز، از آن استفاده می کنند.

  2- مهم ترین و اصلی ترین رویکرد جغرافیا، تحلیل فضایی است. جغرافیا پراکندگی پدیده ها و عوارض را مطالعه می کند و در این مطالعه، نخست الگوهای پراکندگی را شناسایی کرده و سپس با استفاده از پراکنش های دیگر، آن را استدلال و تبیین می کند. خوشبختانه این نگرش نیز در میان نسل جوان جا افتاده است. نسل جدید جغرافیا مسلط و مجهز به ابزار و نرم افزارهای تحلیل فضایی است و از این طریق، پژوهش های جغرافیایی توسعه پیدا کرده و فرصت های شغلی فراوانی برای جغرافی دانان فراهم شده است. به همین خاطر، معتقدم که امروزه دیگر «جغرافیا» از سفره علوم دیگر تغذیه نمی کند و خود، علم مستقل و برخوردار از ابزار، روش و موضوع می باشد.

  بر این باورم که جغرافیدان اگر بخواهند در جامعه علمی و یا بازار کار جایگاهی داشته باشد، باید توانایی های لازم در زمینه های زیر را دارا باشد:

تسلط بر مفاهیم اصلی جغرافیا

تسلط بر ریاضی و آمار کلاسیک و زمین آمار

تسلط بر علوم رایانه، زبان برنامه نویسی و نرم افزارهای تحلیل فضایی مانند GIS  و مانند آن.

تسلط بر زبان  و ادبیات انگلیسی

تسلط بر علم سنجش از دور و تفسیر تصاویر ماهواره ای.

نشان ها و جوایز:

1- دریافت لوح سپاس از وزير فرهنگ و آموزش عالي به جهت شركت فعال و ارايه مقاله در سمينار جغرافيايي " جهان بيني  سياست  و محيط " در سال 1371 .

2- کسب عنوان استاد نمونه دانشگاه خوارزمی در سال 1371. 

3- برنده جایزه کتاب سال جمهوري اسلامي ايران در سال 1373 در رشته جغرافيا و دریافت لوح سپاس از ریاست جمهوری، وزیر ارشاد اسلامی و ریاست دانشگاه خوارزمی.

4- کسب عنوان مدير نمونه دانشگاه خوارزمی در سال 1372.

5- کسب عنوان مقاله برگزیده هفته پژوهش در سال 1377 و دریافت لوح سپاس از معاون وزير آموزش و پرورش و رييس سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي .

  6- کسب عنوان پژوهشگر نمونه سال 1381 دانشگاه خوارزمی.

7- کسب عنوان استاد نمونه کشور در سال 1384.

8-  کسب عنوان پژوهشگر برتر سال 1391 .

آثار علمی-پژهشی:

بخش كتاب:

1- اصول عكسهاي هوايي، انتشارات دانشگاه پيام نور،  سال 1370 .

2-  مباني آب و هوا شناسي  با همكاري آقاي دكتر محمد رضا كاوياني، انتشارات سمت(از سال 1371 تا کنون 17 بار تجدید چاپ شده است). اين كتاب در سال 1373 به عنوان كتاب سال جمهوري اسلامي ايران در رشته  جغرافيا انتخاب شد.

3 - اقليم شناسي سينوپتيك، سازمان سمت ، چاپ اول 1381  چاپ دوم 1385. چاپ چهارم تابستان 1390.

4- آب و هواي ايران،  انتشارات دانشگاه پيام نور، سال 1374.

5- روشهاي كمي در جغرافيا(در دست نگارش)

6- Middle Eeast and Arid Asia  1998. Co-authored with O. Pilifosova and U.N. Safriel,  in : Watson, R.T., Zinyovera, M.C. and Moss, R.H. ( eds),   The regional impacts of climate change : assessment of vulnerability, pp. 231- 252, WMO., Cambridge University Press, Cambridge.

بخش ترجمه

1- مبارزه با بيابان زايي در چين . انتشارات وزارت كشاورزي، سال 1368

2- درآمدي بر روشها و فنون ميداني جغرافيا،انتشارات سمت، سال 1371. چاپ سوم 1380. چاپ پنجم 1391.

3 - آب و هواي كره زمين: جلد دوم  منطقه برون حاره. انتشارات سمت، سال 1373، چاپ دوم 1380. چاپ پنجم 1389.

بخش مقالات و پژوهش ها : تاکنون 88 مقاله(13 مقاله به زبان انگلیسی) از ایشان منتشرشده است. تعداد 24 مقاله فارسی و 11مقاله انگلیسی در همایش های علمی داخل و خارج ارایه نموده اند. همچنین، 13 طرح پژوهشی از سوی ایشان اجرا گردیده و 29 رساله دکترا و بیش از 90 پایان نامه کارشناسی ارشد را به عنوان استاد راهنما، قبول مسئولیت کرده اند. ایشان عضو هیات تحریریه 9 مجله علمی نیز می باشند.